Endometrioza dhe IVF: a duhet të operohem para trajtimit?

Endometrioza është prania e indit të ngjashëm me mukozën e mitrës jashtë saj, më shpesh në legen dhe në vezore. Ajo mund ta ulë fertilitetin në disa mënyra: nëpërmjet inflamacionit që dëmton mjedisin ku takohen veza dhe sperma, nëpërmjet ngjitjeve që deformojnë anatominë e tubave dhe vezoreve, dhe, kur prek vezoren si endometriomë, duke ndikuar te rezerva. E rëndësishme është se shkalla e dhimbjes nuk e tregon shkallën e problemit të fertilitetit; disa gra me dhimbje të forta konceptojnë lehtë, ndërsa të tjera pa asnjë simptomë kanë vështirësi.

Prandaj endometrioza vlerësohet gjithmonë në kontekst: sa kohë po përpiqeni, mosha juaj, rezerva ovariane, gjendja e tubave dhe faktori mashkullor. Diagnoza vetëm nuk përcakton trajtimin; ajo është pika ku fillon një plan i menduar bashkë.

Kur endometrioza formon një kist në vezore, të quajtur endometriomë, heqja e tij duket intuitivisht si zgjidhja e duhur. Por gjatë heqjes largohet edhe pak ind i shëndetshëm i vezores bashkë me kapsulën e kistit, dhe kjo e ul rezervën ovariane, të matur me AMH dhe me numrin e folikulave antrale. Te një grua me rezervë tashmë të kufizuar, ose kur ka endometrioma në të dyja vezoret, kjo humbje mund të jetë e konsiderueshme dhe e pakthyeshme.

Për këtë arsye udhëzimet ndërkombëtare nuk e rekomandojnë heqjen e një endometriome vetëm për të 'përgatitur' vezoren para IVF-së kur kisti është i vogël, nuk shkakton dhimbje dhe nuk e pengon marrjen e vezëve. Në shumë raste IVF-ja bëhet me endometriomën në vend, dhe rezultatet janë të krahasueshme, ndërsa rezerva ruhet.

Kirurgjia mbetet zgjedhja e duhur në disa situata të qarta: kur ka dhimbje të forta që nuk kontrollohen me trajtim mjekësor, kur masa është e madhe ose ka veçori që kërkojnë sqarim për të përjashtuar diçka tjetër, kur endometrioma pengon aksesin te folikulat gjatë marrjes së vezëve, ose kur ka hidrosalpinks bashkëshoqërues që ul suksesin e IVF-së. Në këto raste përfitimi tejkalon humbjen e mundshme të rezervës.

Kur operimi vendoset, ai duhet bërë nga një ekip me përvojë në kirurgjinë e endometriozës, sepse teknika ndikon drejtpërdrejt te sa ind i shëndetshëm ruhet. Për gratë e reja me endometriomë të vogël dhe pa dhimbje, shpesh zgjedhja më e mençur është të ruhet fertiliteti — për shembull të diskutohet ngrirja e vezëve — përpara se të konsiderohet ndonjë ndërhyrje.

Nuk ka një rregull të vetëm që vlen për të gjitha. Vendimi peshon tri gjëra: dëshirën dhe kohën për shtatzëni, nivelin e dhimbjes, dhe rezervën ovariane. Për një grua 39-vjeçare me rezervë të ulët dhe endometriomë të vogël pa dhimbje, koha është faktori kryesor dhe IVF-ja e drejtpërdrejtë shpesh është rruga më e sigurt. Për një grua më të re me dhimbje të forta që ndikojnë në jetën e përditshme, trajtimi i dhimbjes mund të vijë i pari.

Ajo që ndihmon më shumë është një bisedë e qetë ku shpjegohen përfitimet dhe kostot e secilës rrugë, pa presion dhe pa premtime. Qëllimi nuk është të operohet me çdo kusht dhe as të shmanget operimi me çdo kusht, por të zgjidhet ajo që i shërben më mirë situatës suaj.